13/06/2016

De intellectuele eigendomsrechten op de "Rode Duivels"

275_detail.jpg

Op 10 juni 2016 is het Europees Kampioenschap Voetbal van start gegaan, waaraan ook ons eigen nationaal voetbalelftal (eindelijk nog eens) deelneemt na meer dan 15 jaar afwezigheid. Net zoals 2 jaar terug, toen België deelnam aan een Wereldkampioenschap, probeert elke onderneming z'n graantje mee te pikken van deze extra commerciële aandacht die dergelijk evenement met zich meebrengt.

In dat opzicht kregen de afgelopen weken diverse vragen omtrent het gebruik van bijvoorbeeld de benaming "Rode Duivels" en/of afbeeldingen van de spelers voor commerciële activiteiten. De hamvraag is: kan u als ondernemer zomaar gebruik maken van de term Rode Duivels of afbeeldingen van rode duivels in het kader van uw marketingactiviteiten?

"Rode Duivels" is een beschermd merk

Al sedert 1995 heeft de Koninklijke Belgische Voetbalbond (KBVB) de merknaam "Rode Duivels" als woordmerk geregistreerd in de klassen 16 (papier, drukwerk, foto's, enz.), 25 (kledij, schoenen, enz.), 28 (spellen, speelgoed, sportartikelen, enz.) en 41 (sportcursussen, organiseren van sportieve manifestaties, enz.). Daarnaast beschikt de KBVB ook nog over een aantal beeldmerken en woordmerken in de Engelse of Franse taal.

Gelet op deze merkregistraties dient men in principe dus de toestemming te vragen aan de KBVB om deze merken te mogen gebruiken, wat in de praktijk zal neerkomen op het betalen van een licentievergoeding.

Zelfs als men identieke of gelijkaardige tekens als de merken van de KBVB zou gebruiken voor andere goederen en diensten dan diegene waarvoor de KBVB merkinschrijving bekwam, verbiedt de wetgever dat men ongerechtvaardigd voordeel zou trekken uit het succes of de reputatie van deze merken.

Indien de KBVB dus zou kunnen bewijzen dat men een "ongerechtvaardigd voordeel" trekt uit de bekendheid van haar merken, zoals bijvoorbeeld commercieel of financieel gewin, kan zij hiertegen optreden door bijvoorbeeld het gebruik te doen staken en/of een schadevergoeding te vorderen.

Zo'n vaart hoeft het echter niet steeds te lopen want de wetgever voorzag ook in een aantal uitzonderingen. Vaak is het immers zo dat in sommige gevallen men niet anders kan dan gebruik te maken van het merk bij de promotie van zijn waren of diensten. Men spreekt dan over het verwijzend of refererend merkgebruik.

Wij denken hierbij bijvoorbeeld aan ondernemingen of cafés die de matchen van de Rode Duivels aankondigen op affiches of hun facebookpagina. Het spreekt voor zich dat men hiermee uiteraard volk wenst te lokken maar het gebruik van het merk beperkt zich in dergelijk geval vaak enkel tot het informeren of verwijzen naar de match die men live zal uitzenden.

Naast het ongerechtvaardigd voordeel waardoor de waarde van het merk wordt aangetast wordt dergelijk verwijzend merkgebruik traditioneel niet toegelaten door de rechtspraak in volgende omstandigheden:

  1. Het merkgebruik doet een indruk van commerciële band ontstaan met de merkhouder;
  2. Het merkgebruik tast de waarde, de goede naam of de reputatie van het merk aan;
  3. Met het merkgebruik stelt men zijn product of dienst voor als een imitatie of namaak van de producten of diensten voorzien van het merk.

In gevallen waarin de merken van de KBVB dus puur als verwijzing of beschrijving worden gebruikt, is dus zeker geen sprake van enige merkinbreuk.

Hierbij dient trouwens nog te worden opgemerkt dat de wetgever uitdrukkelijk heeft voorzien dat de naam "België", de Belgisch vlag en andere staatsemblemen niet als merk kunnen worden beschermd en dus door iedereen vrij kunnen worden gebruikt.

De auteurs- en portretrechten van de Rode Duivels

Onze Rode Duivels zijn bekende publieke figuren maar dit betekent niet automatisch dat men zomaar foto's van hen mag gaan gebruiken. Vaak horen wij hierover niettemin een aantal misverstanden.

Vooreerst kunnen de foto's zelf behept zijn met een auteursrecht dat in principe zal toekomen aan de fotograaf of maker van de foto. Zonder de toestemming van deze persoon kan men de desbetreffende foto in principe niet gaan kopiëren of commercieel gebruiken. Wel voorziet het auteursrecht in een aantal uitzonderingen, maar meestal valt een commercieel gebruik daar niet onder.

Ten tweede heeft de persoon die afgebeeld staat op de foto een recht op afbeelding of portretrecht. Dit houdt in dat men diens afbeelding niet kan gaan reproduceren of aan het publiek meedelen zonder voorafgaandelijke toestemming van de geportretteerde.
Publieke figuren dienen wel te dulden dat hun afbeelding wordt gebruikt in het kader van een berichtgeving over actuele gebeurtenissen, zoals tijdens het EK dagelijks zal worden gebruikt door de nieuwsmedia, maar hieronder is het erg onwaarschijnlijk dat deze uitzondering ook van toepassing zal zijn bij commerciële acties of reclamecampagnes.

Let als ondernemer dus goed op wanneer u wenst mee te surfen op het succes en de naambekendheid van de huidige "Rode Duivels" - hype, maar wees ook niet al te bang om te verwijzen naar de Rode Duivels wanneer het kan.