24/01/2014

Is het einde van 'dedicated metazoekmachines' op internet in zicht?

De Gaspedaal-zaak

In een recent arrest van 19/12/2013 oordeelde het Europese Hof van Justitie in de zogenaamde gaspedaal-zaak tussen twee in Nederland gevestigde ondernemingen die elk een databank met zoekertjes voor tweedehands auto's

De eisende partij in de Gaspedaal-zaak (BV Wegener) baat de zoekertjesite www.autotrack.nl uit met daarop 190.000 à 200.000 tweedehandsauto's. De andere partij in het geschil (BV Innoweb) baat de website www.gaspedaal.nl uit, een zogenaamde dedicated metazoekmachine voor de verkoop van auto's. uitbaatten.

Een metazoekmachine maakt gebruik van de zoekmachines van andere websites door de zoekopdrachten van haar eigen gebruikers door te voeren naar die andere zoekmachines, waardoor zij zich onderscheidt van algemene zoekmachines zoals Google. De kwalificatie „dedicated" voor een metazoekmachine betekent dat deze gespecialiseerd is, aangezien zij als opzet heeft het mogelijk te maken te zoeken op een of meer bepaalde onderwerpen.

Www.gaspedaal.nl is een dergelijke metazoekmachine voor het zoeken naar advertenties voor de verkoop van auto's, o.m. via zoekopdrachten op de website van www.autotrack.nl. De zoekopdrachten vanop gaspedaal.nl worden in real time uitgevoerd, en de algoritmen van gaspedaal.nl zo ingesteld dat dubbele zoekresultaten - bijv. eenzelfde tweedehandswagen die op verschillende van de door gaspedaal.nl geconsulteerde zoekertjessites voorkomt -worden samengevoegd tot één resultaat.

Per dag voert www.gaspedaal.nl ongeveer 100.000 zoekopdrachten uit op www.autotrack.nl, waarbij dagelijks ca. 80% van de verschillende combinaties van merk of model in de databank van Autotrack.nl worden opgezocht.

Wegener BV, de uitbater van www.autotrack.nl, liep door deze handelwijze van gaspedaal.nl naar eigen zeggen belangrijke (reclame)inkomsten mis - iets wat naderhand ook door het Hof van Justitie werd erkend -  waardoor het een procedure heeft aangespannen tegen de BV Innoweb met oog om een einde te maken aan de praktijk van metazoeken in haar databank.

Metazoekmachines en het databankenrecht

Gegevensverzamelingen - 'databanken' dus - worden in de EU beschermd via De Richtlijn 96/9/EG van 11 maart 1996 betreffende de rechtsbescherming van databanken. Deze richtlijn werd door Nederland, net zoals in België het geval is ingevolge de Databankwet van 31/08/1998, omgezet in Nederlands recht.

De Europese databankbescherming komt in essentie neer op het volgende:

  • De natuurlijke persoon of onderneming die substantiële menselijk, technische en/of financiële middelen heeft geïnvesteerd in het samenbrengen van een systematisch of methodisch geordende gegevensverzameling die toegankelijk is met elektronische of andere middelen (lees: databank), wordt beschouwd als de producten van de databank. In casu is dit www.autotrack.nl;
  • De producent van de databank heeft het recht om de opvraging (komt ongeveer overeen met het kopiëren) of het hergebruik (komt ongeveer overeen met het publiekelijk ter beschikking stellen) te verbieden van
    • de gehele databank
    • den in kwalitatief of kwantitatief opzicht substantieel deel van de inhoud
    • niet-substantiële delen van de inhoud, indien dit herhaald en systematisch gebeurt in strijd met een normale exploitatie van die databank.

In de discussie tussen www.autotrack.nl en www.gaspedaal.nl stelt zich dan ook de vraag of de producten van een databank er zich op grond van zijn databankrechten tegen kan verzetten dat een derde, zonder voorafgaande toestemming en tegenprestatie, deze databank hergebruikt via een dedicated metazoekmachine.

Omtrent deze problematiek stelde het Gerechtshof te 's-Gravenshage een prejudiciële vraag aan het Europese Hof van Justitie.

Het oordeel van het Hof van Justitie

Het Hof was van oordeel dat www.gaspedaal.nl, niettegenstaande deze de databank van www.autotrack.nl niet (substantieel) opvroeg (lees: kopieerde) - de opzoekingen verlopen immers in real time, en de opgevraagde data wordt niet opgeslagen in een afzonderlijke, eigen databank -, wel degelijk inhoud van de databank van autotrack.nl aan het publiek ter beschikking stelde. Bijgevolg is er, bij het gebruik van de dedicated metazoekmachine op gaspedaal.nl, een hergebruik in de zin van de Richtlijn Databankbescherming.

Bovendien kwam het Hof tot de conclusie www.gaspedaal.nl substantiële delen opvraagt van de databank van www.autotrack.nl, aangezien via de dedicated zoekmachine "de gehele databank ter beschikking aan die eindgebruiker wordt gesteld". Het feit dat er per zoekopdracht slechts een niet-substantieel deel wordt opgevraagd doet er volgens het Hof niet toe: men moet kijken naar de globale activiteit van gaspedaal.nl. Op activiteitsniveau stelde het Hof vast dat gaspedaal.nl over de tijd en de diverse zoekopdrachten heeft een substantieel deel, zoniet het geheel van de databank van gaspedaal.nl aan haar bezoekers ter beschikking stelde.

Aldus luidt het advies van het Hof op de gestelde prejudiciële vraag dat de activiteiten van gaspedaal.nl een hergebruik van de databank van autotrack.nl betreffen. En aangezien dit gebeurt zonder de toestemming van www.autotrack.nl, laat het zich al raden hoe de te nemen beslissing van het Gerechtshof te 's-Gravenshage omtrent de vordering tot staking van autotrack.nl van de databaseinbreuken begaan door gaspedaal.nl zal luiden...

Gevolgen

Dit arrest vormt een houvast voor alle database-eigenaars die zich geconfronteerd zien met een oneigenlijk gebruik van hun databank, in het bijzonder via dedicated zoekmachines. Dergelijke raadplegingen van databanken kan door de eigenaar ervan immers juridisch worden verboden (voor zover die opzoekingsmogelijk technisch niet werd geblokkeerd). Dergelijke metazoekmachine's zijn op het internet immers behoorlijk populair, vooral voor auto- en immozoekertjes.

Doch wellicht zal de soep niet zo heeft gegeten worden als ze door het Hof van Justitie werd geschonken: veel site-eigenaars vinden de opname van hun databank in dergelijke dedicated zoekmachines immers als interessant. Denk maar aan de makelaar wiens immodatabank eveneens doorzocht wordt door immozoeksites. Het bovenstaande arrest zal dan ook voornamelijk een rol spelen tussen concurrerende (meta)zoekmachines en zoekertjessites.