20/02/2015

Onbekend en onbemind: informatieplicht tijdens onderhandelingen

Uiteraard wisselt u tijdens de onderhandelingen informatie uit met uw contractspartner. Uit de praktijk blijkt echter dat veel bedrijven niet weten dat de wet hen in bepaalde gevallen ook de plicht oplegt om specifieke informatie mee te delen. Informatie meedelen naar eigen inzichten kan dus voor bepaalde overeenkomsten niet meer. Redenering daarachter is dat een goed geïnformeerde partij beter kan inschatten welke engagementen hij aangaat. Een "informed consent", versie commercieel recht dus.

De volledige regeling bespreken zou voor een blogbericht te uitgebreid zijn. Hierna dus enkele highlights.

De verplichting is van toepassing op commerciële samenwerkingsovereenkomsten. Dit zijn "overeenkomst[en] gesloten tussen meerdere personen, waarbij de ene persoon het recht verleent aan de andere om bij de verkoop van producten of de verstrekking van diensten een commerciële formule te gebruiken onder één of meerdere van de volgende vormen:

- een gemeenschappelijk uithangbord
- een gemeenschappelijke handelsnaam
- een overdracht van know-how
- een commerciële of technische bijstand"

Agentuur-, franchise- en concessieovereenkomsten vallen dus onder de wet. Ook bevoorradings- en exclusiviteitsovereenkomsten zijn eronder begrepen. Wel sluit de wet bank- en verzekeringsagentuurovereenkomsten uit.

Diegene die in het kader van zo'n commerciële samenwerkingsovereenkomst een recht geeft aan een contractspartner moet nog voor de sluiting van dat contract informatie meedelen. Die informatie omvat enerzijds - en weinig verrassend - een ontwerp van overeenkomst maar anderzijds ook een afzonderlijk document met een rist juridische en econcomisch-financiële items.

Diegene die het recht geeft, moet het ontwerp en het afzonderlijk document dan nog één maand voor het sluiten van de commerciële samenwerkingsovereenkomst bezorgen aan zijn contractspartner, die dus een bedenktermijn van één maand heeft. Bovendien moet hij deze informatie schriftelijk of op een duurzame en toegankelijke drager overmaken (v.b. een USB-stick).

De bedenktermijn van één maand is dermate belangrijk dat het partijen verboden is om tijdens die maand aan elkaar vergoedingen te vragen of met elkaar verbintenissen aan te gaan. de enige uitzondering daarop zijn verbintenissen in het kader van een vertrrouwelijkheidsakkoord. Gezien de aard van de informatie die moet meegedeeld worden (en waarover hierna meer details) spreekt het voor zich dat partijen wel confidentialiteitsverplichtingen mogen aangaan (waaraan bij schending een schadevergoeding gekoppeld is). 

Over de inhoud van het afzonderlijk document is de wetgever heel specifiek. Naast een overzicht van contractuele bepalingen moet dat ook informatie van economisch-financiële aard bevatten.

Het afzonderlijk document dient onder meer op volgende contractuele bepalingen de aandacht vestigen:

- de verbintenissen
- de gevolgen van het niet behalen van deze verbintenissen (denk aan een niet behaalde maar contractueel vastgelegde omzet)
- de vergoedingen die de persoon die het recht verkrijgt moet betalen aan degene die het recht verleent en de berekeningswijze voor de onrechtstreekse vergoeding die de persoon die het recht verleent, ontvangt (denk aan de huurprijs voor een handelspand)
- de concurrentiebedingen, en uiteraard de duur en de voorwaarden ervan

Het economisch-financiële luik is nog gedetailleerder door onder meer volgende informatie te eisen:

- de intellectuele eigendomsrechten waarvan het gebruik wordt toegestaan
- de jaarrekeningen van de laatste drie boekjaren van de persoon die het recht verleent
- de ervaring met commerciële samenwerking en de ervaring binnen de exploitatie van de commerciële formule buiten een commerciële samenwerkingsovereenkomst
- de historiek, de staat en de vooruitzichten van de markt waarin de activiteiten worden uitgeoefend, vanuit algemeen en lokaal oogpunt
- de historiek, de staat en de vooruitzichten van het marktaandeel van het netwerk vanuit een algemeen en lokaal oogpunt
- voor elk van de voorbije drie jaren het aantal uitbaters die deel uitmaken van het Belgische en internationale netwerk, alsook de expansievooruitzichten van het netwerk
- voor elk van de voorbije drie jaren het aantal commerciële samenwerkingsovereenkomsten dat is afgesloten, het aantal commerciële samenwerkingsovereenkomsten dat is beëindigd op initiatief van de persoon die het recht verleent en op initiatief van de persoon die het recht verkrijgt en het aantal commerciële samenwerkingsovereenkomsten die niet werden vernieuwd op vervaldag
- de lasten en invetseringen waartoe de persoon die het recht verkrijgt, zich verbindt, met opgave van de bedragen en hun bestemming en hun aflossingstermijn en hun lot bij de beëindiging van de overeenkomst.

De sancties zijn niet mals. Wanneer (i) de informatie (ii) niet of niet één maand voor het sluiten van de commerciële samenwerkingsovereenkomst (iii) schriftelijk of op een duurzame en toegankelijke drager wordt meegedeeld, dan kan de persoon die het recht verkrijgt de nietigheid van de commerciële samenwerkingsovereenkomst inroepen. Hij kan dit doen tot twee jaar na het sluiten van de overeenkomst. De rechter zal deze nietigheid nagenoeg automatisch toekennen. De loutere vaststelling dat de wet niet gerespecteerd is, is daarvoor eigenlijk voldoende.

Voor het geval u tijdens de onderhandelingen met uw contractspartner zou afspreken om de wet niet toe te passen, door bijvoorbeeld de bedenktermijn van één maand niet af te wachten: u kunt zich de moeite besparen. Partijen moeten de regels volgen. Een afspraak om de bescherming van de wet opzij te schuiven is dan ook pas geldig na het verstrijken van één maand na het sluiten van de commerciële samenwerkingsovereenkomst. Indien u voordien al zo'n afspraak maakt, kan uw contractspartner die door de wet beschermd wordt (dit is de agent, franchisenemer, concessiehouder enz.) daar altijd op terugkomen.

Door de nietigheid worden partijen teruggeplaatst in de situatie alsof er nooit een commerciële samenwerkingsovereenkomst is afgesloten. Dat diegene die het recht verleent in geval van nietigheid de instapprijs moet terugbetalen, lijkt evident. Voor de rechter die de nietigheid vaststelt, is het bepalen van andere gevolgen van de nietigheid echter zeer vaak een moeilijke oefening tussen partijen zonder meer terugplaatsen in hun situatie van voor de contractsluiting en de gevolgen ongemoeid laten van handelingen die niet meer ongedaan kunnen gemaakt worden (v.b. leveringen door de franchisegever die de franchisenemer uiteindelijk ook verkocht heeft).

Wanneer het afzonderlijk document niet alle noodzakelijke contractuele bepalingen bevat, is de samenwerkingsovereenkomst niet nietig, maar zijn wel de bepalingen van het contract nietig die niet in het afzonderlijk document waren opgenomen. Die nietigheid kan tot 10 jaar na het sluiten van het contract opgeworpen worden.

Ook wanneer economisch-financiële informatie in het afzonderlijk document ontbreekt, onvolledig of onjuist is of wanneer één van de contractuele bepalingen in het afzonderlijk document onvolledig of onjuist is, kan de persoon die het recht verkrijgt de nietigheid inroepen. Verschil met de nietigheid voor het (niet) tijdig meedelen van informatie (zie hiervoor onder (i) tot en met (iii)), is dat de rechter de nietigheid niet automatisch toekent, maar nagaat of diegene die het recht verkrijgt wel alle essentiële informatie heeft ontvangen om met kennis van zaken de overeenkomst te sluiten. Is dat naar het oordeel van de rechter niet het geval, dan spreekt hij de nietigheid uit. Daarnaast kan de persoon die het recht verkrijgt ook nog schadevergoeding eisen.

Natuurlijk is de nietigheid van de volledige overeenkomst een machtig middel voor de agent, franchisenemer, concessiehouder enz. Maar ook de nietigheid van één enkele bepaling kan al bijzonder vervelende gevolgen hebben. Denk maar aan een ongeldige duur van de overeenkomst, een ongeldig niet-concurrentiebeding of ongeldige exclusiviteiten. Eens te meer dus het advies om voldoende juridische informatie in te winnen, zelfs al voor de start van de onderhandelingen.