31/10/2011

Vals alter ego op facebook? Allesbehalve onschuldig…

Recent veroordeelde de Correctionele Rechtbank te Gent een vrouw voor de aanmaak van een vals Facebook-profiel tot een celstraf van zeven maanden. Deze zaak kwam uitvoerig in de pers (zie hier, hier en hier) en werd als primeur in de Belgische rechtsorde naar voor gebracht. Naar de gemiddelde gebruiker van Facebook toe kan deze beslissing inderdaad als nieuw ervaren worden. Niettemin maakt dit vonnis niet meer uit dan een correcte toepassing van reeds bestaande strafrechtelijke regels, weliswaar in de digitale wereld van de sociale media.

De burgerlijke partijstelling en het initiatief tot opstart van dit strafdossier werd behartigd door Bright advocaten. Mr. Benoit De Wilde en Mr. Tom Devolder nemen dit vonnis graag met u door, en belichten u de kernpunten.

Vals profiel

De feiten die aan de basis lagen zijn zeer eenvoudig. Een vrouw voelt zich benadeeld door haar ex-werkgever, en besluit via Facebook een vals profiel aan te maken op naam van de verantwoordelijke bij haar ex-werkgever. Via dit profiel gaat ze dan allerhande lasterlijke onwaarheden verspreiden, onder meer op de Facebook-pagina van haar voormalige werkgever.

Dit valse profiel werd onmiddellijk opgemerkt door de geviseerde persoon die, met het oog op de opsporing van de onbekende valse Facebookgebruiker, een klacht met burgerlijke partijstelling neerlegde in handen van de onderzoeksrechter te Gent.

Door middel via een identificatie op basis van het unieke IP-adres waarover elke internetgebruiker in principe beschikt kon de bewuste dader snel worden opgespoord, vervolgd én veroordeeld.

De aanmaak van een vals profiel mag dan al technisch bijzonder simpel en onschuldig lijken, de juridische implicaties zijn niet van de minste, zo leert het vonnis van de Correctionele Rechtbank te Gent.

Valsheid in informatica

Het aanmaken van een online vals profiel - ongeacht het platform nu Facebook, Twitter, Netlog, Hotmail, Gmail, enz. is - is het type voorbeeld van het misdrijf van valsheid in informatica. Valsheid in informatica wordt omschreven als "het opzettelijk vermommen van de waarheid via datamanipulatie met betrekking tot juridisch relevante gegevens".

Hierbij kan worden gedacht aan het online vervalsen van kredietkaarten, het vervalsen van een elektronische handtekening, het vervalsen van digitale contracten enz., maar dus ook de opmaak van een vals identiteitsprofiel. Persoonsgegevens, en de hiermee verbonden identiteit, zijn immers bij uitstek juridisch relevant.

Zo werd reeds geoordeeld dat het aanmaken van een e-mailaccount op iemand anders naam en het verzenden van een e-mail via dergelijke valse account, als een manipulatie van juridisch relevante computergegevens moet worden beschouwd en dus het misdrijf van valsheid uitmaakt.

Ook de aanmaak van een vals dating profiel op internet met vermelding van de identiteit en het telefoonnummer van een andere persoon leidde tot een correctionele veroordeling.

Een veroordeling voor valsheid in informatica levert een minimum gevangenisstraf op van zes maand, die kan oplopen tot vijf jaar, al dan niet in combinatie met zeer fikse geldboetes, met een maximum van 550.000,00 EUR.

Aanmatiging van naam

Los van de valsheid, is het in België niet toegelaten om zomaar de naam van iemand anders aan te nemen. De aanmatiging van naam is strafbaar en verboden. Dit verbod geldt zowel in een online als in een offline opgeving.

Het in het openbaar aannemen van een  naam die hem of haar niet toekomt, welke ook de drijfveer van de dader mag zijn, kan aanleiding geven tot een bestraffing, zelfs al gebeurd dit zonder bedrieglijke bedoelingen of het oogmerk om zijn werkelijke identiteit te verbergen.

De Correctionele Rechtbank te Gent was alvast van oordeel dat het aannemen van een valse naam op Facebook voldoende openbaarheid vertoont, en zodoende als een aanmatiging van naam kan worden beschouwd.

Misdrijven gepleegd door middel van een vals profiel

De stelregel inzake het verrichten van strafbare handelingen op internet is eenvoudig: wat offline niet mag, mag online evenmin.

Wie via een vals profiel lasterlijke onwaarheden verspreidt, kan uiteraard net zo goed voor laster en eerroof worden vervolgd als iemand die dit via de klassieke kanalen doet. Internet en Facebook zijn immers slechts een medium.

Naast laster en eerroof, heeft een vals profiel veelal een "belagend" effect. Evident is het ongemeen ergerlijk om (machteloos) te moeten vaststellen dat er zich iemand onder uw naam op internet uitgeeft, laat staan dat deze persoon in uw naam berichten post op de Facebook pagina's van vrienden en familie, of zelfs uw werkgever.

Dergelijk online pestgedrag wordt strafrechtelijk beteugeld via het misdrijf belaging, ook gekend als stalking. Iemand lastig vallen, goed wetende dat men hierdoor de rust van die persoon ernstig verstoord, is naar Belgisch recht strafbaar.

Zo kan het versturen van persoonlijke berichten met provocerende en beledigende inhoud via Facebook als een belaging worden gekwalificeerd, en aanleiding geven tot correctionele straffen,  des te meer wanneer dergelijke berichten via een valse account de wereld worden ingestuurd.    

Wat kan men concreet doen bij het ontdekken van een vals profiel?

De ervaring leert dat het louter melden van een vals profiel aan Facebook weinig zoden aan de dijk brengt. In het beste geval wordt er pas maanden later op gereageerd.

Daarom is het belangrijk om Facebook rechtstreeks aan te schrijven en formeel in gebreke te stellen met aanduiding van de strafrechtelijke inbreuken die een vals profiel met zich meebrengt. Onze ervaring leert ons immers dat Facebook wel degelijk rekening houdt met dergelijke formele ingebrekestelling, en het vals profiel in dit geval vrij snel blokkeert.

Daarnaast wordt veelal uit het oog verloren dat Facebook  recent over een Europese vestiging beschikt. Art. 18 van de gebruiksvoorwaarden van Facebook bepaalt dienaangaande: "If you are a resident of or have your principal place of business in the US or Canada, this Statement is an agreement between you and Facebook, Inc. Otherwise, this Statement is an agreement between you and Facebook Ireland Limited.  (...)" (eigen onderlijning). Dit betekent niet alleen dat u te maken hebt met een Europese 'tegenpartij' - wat procedureel net iets comfortabeler is dan een partij in de VSA - maar bovendien dat bijv. de Europese privacybepalingen door Facebook Ireland Limited moeten worden nageleefd. Dit geeft u mogelijks aanvullende argumenten, of kan bijdragen tot de slagkracht van uw klacht.

Soms kan men echter vaststellen dat na blokkering opnieuw een nieuw vals profiel wordt opgemaakt door de volhardende belager. Indien men het probleem bij de wortel wil aanpakken, zal men in vele gevallen een strafklacht met burgerlijke partijstelling moeten indienen bij de onderzoeksrechter. Een strafklacht met burgerlijke partijstelling impliceert dat de onderzoeksrechter verplicht is om de feiten te onderzoeken, en desgevallend onderzoeksdaden te verrichten.

Essentieel is het bemachtigen van het IP-adres waarmee het valse profiel werd aangemaakt. Dit IP-adres zal meestal tot een identificatie van de dader kunnen leiden.

De onderzoeksrechter zal hiervoor contact opnemen met zijn Ierse correspondent zodat deze laatste de nodige stappen kan ondernemen ten einde Facebook te verplichten om het nodige bewijs, inclusief IP-adres, over te maken. In de praktijk hangt veel evenwel af van de intenties en diligentie die in het concrete dossier aan de dag wordt gelegd.

Sluitende zekerheid dat de dader effectief zal worden geïdentificeerd op basis van zijn IP-adres kan bovendien nooit worden geboden: niet alleen bestaan er diverse bepaalde tools om volstrekt anoniem te surfen (via zogenaamde proxyservers), maar eenvoudiger kan de valse Facebook-gebruiker ook inloggen via een onbeveiligd netwerk van een derde partij.

Conclusie

Alvast is duidelijk dat de Belgische magistraten het wettelijk arsenaal dat hen ter beschikking is gesteld probleemloos en met de nodige gestrengheid toepassen op de actuele ontwikkelingen inzake sociale media. Dit is o.i. een gunstige evolutie.

Pesterijen en valsheden op internet worden niet langer beschouwd als onschuldige randfenomenen, maar geven effectief - en terecht - aanleiding tot correctionele veroordelingen. Als slachtoffer kan u hiertegen optreden, op voorwaarde dat de belager daadwerkelijk kan worden geïdentificeerd, al dan niet na een IP-onderzoek.

Het World Wide Web is (al lang) geen wild wild west (meer), tot spijt van wie het benijdt. Wat online eenvoudig en laagdrempelig lijkt, kan dus offline zeer verregaande juridische gevolgen hebben.

(Corr. Gent van 21/09/2011, onuitgegeven).