Uw familiebedrijf overdragen? 11 veelgestelde vragen en antwoorden:

Een overdracht zonder zorgen
familiebedrijf-overdracht

Uw familiebedrijf overdragen? 11 veelgestelde vragen en antwoorden:

Een onderneming maakt niet zelden een belangrijk deel uit van het familievermogen. Vaak is het ook een onderdeel dat de pater familias sterk wil gaan beschermen.

Bright begeleidt vermogende families bij de familiale overdracht van hun bedrijf. Dit zijn enkele veelgestelde vragen die u zichzelf als ondernemer vast al eens gesteld heeft:

Overdracht van het familiebedrijf:

In dit artikel bespreken we de volgende punten uitvoerig:

  • Het verschil tussen het bedrijf verkopen of schenken/ testeren
  • Hoe schenk ik mijn bedrijf op de juiste manier?
  • Aan wie komt mijn bedrijf toe als ik niets onderneem?
  • Hoe blijf ik inkomsten uit de overgedragen zaak krijgen?
  • Zijn er nieuwe mogelijkheden dankzij het nieuwe wetboek?

 

De 11 meest gestelde vragen over het overdragen van het familiebedrijf:

  1. Wat is het verschil tussen mijn bedrijf verkopen of mijn bedrijf schenken of testeren?
  2. Hoe schenk ik mijn bedrijf op een juridische correcte manier?
  3. Aan wie komt mijn bedrijf toe als ik niets heb ondernomen?
  4. Hoe kan ik mijzelf verzekeren van een zekere blijvende controle over en inkomsten uit de overgedragen familiezaak?
  5. Welke specifieke mogelijkheden biedt het nieuw Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen op het vlak van controle- & inkomstenbehoud?
  6. In hoeverre is mijn langstlevende partner nog beschermd nadat het familiebedrijf bij leven werd geschonken?
  7. Hoe kunnen bij een familiale overdracht van een familiebedrijf latere betwistingen tussen de erfgenamen maximaal worden vermeden?
  8. Wat met bestaande rekening-couranten?
  9. Kan ik mijn bedrijf overdragen aan wie ik wil?
  10. Hoe wordt de overdracht van een familiebedrijf fiscaal belast?
  11. Ik heb in het verleden een schenking gedaan. Moet ik nog iets ondernemen?

In dit artikel geven we antwoord op al bovenstaande prangende vragen.

 

Heeft u nog vragen over de overdracht van het familiebedrijf? Stuur ons een bericht.

 

familie-bedrijf-overdracht

 

  1. Wat is het verschil tussen mijn bedrijf verkopen of mijn bedrijf schenken of testeren? 

Ook bij een familiale opvolging wordt u al snel geconfronteerd met een eerste fundamentele vraag: moet u het bedrijf schenken (of testeren) aan één of enkele van uw kinderen, of moet u het hen verkopen? Een niet zo eenvoudige beslissing, maar wel fundamenteel anders.

Naast het feit dat deze beslissing beïnvloed zal worden door allerlei factoren (bijv. hoeveel kinderen zijn er? Zijn ze allemaal actief in het bedrijf? Wat is de waarde van het bedrijf? Welke zijn de financieringsmogelijkheden? Is er behoefte om te ‘cashen’?) is het grote verschil dat er bij een verkoop een prijs wordt betaald en er op dat moment nog niets erfrechtelijk moet worden verrekend. Bij een schenking is dat uiteraard wel het geval.

De schenking zal bij later overlijden van de schenker in rekening moeten worden gebracht, afhankelijk van welk soort schenking er voorligt en welke andere erfgenamen er tot de nalatenschap komen. Dan komt u wel in het speelveld van het erfrecht terecht.

Bij een verkoop moet het wel gaan om een echte verkoop, dus met een echte prijs die wordt betaald.

Meermaals werden wij al geconsulteerd in dossiers waar er tussen partijen verkoopcontracten werden opgemaakt maar waarbij de prijs (nog) niet werd betaald of werd bepaald op een symbolische euro. Dergelijke zaken geven gegarandeerd aanleiding tot vervelende discussies als u daarin niet goed begeleid bent.

 

 

Erfrecht?
Schenking (testeren) Ja
Verkoop Nee Opgelet: vraag wel een echte prijs (juridisch gezien een echte verkoop nodig)

 

U kan er uiteraard ook voor kiezen om het bedrijf pas bij overlijden te laten overgaan. U behoudt dan bij leven de volledige controle. Een schenking of een testament? Veel zal afhangen van de vraag in hoeverre en hoelang u zelf nog aan het roer van het bedrijf wil staan.

Het grote verschil is dan wel dat de waarde van het bedrijf bij overlijden als basis zal dienen om ieders aanspraken te berekenen. Dat kan ongewenste neveneffecten hebben, bijv. als één van de kinderen reeds jarenlang in het bedrijf actief is en persoonlijk mee heeft gezorgd voor de groei van de laatste jaren. Lees nog meer over het verschil tussen uw bedrijf verkopen of schenken.

 

Heeft u meer advies nodig of wilt u graag eens met ons komen praten over de schenking of de verkoop van uw familiebedrijf? Neem dan zeker contact op met onze specialisten.

 

  1. Hoe schenk ik mijn bedrijf op een juridische correcte manier? 

Menig bedrijfsleider stelt zich de vraag hoe hij zijn (familie)bedrijf rechtsgeldig aan de volgende generatie kan schenken. Eigenlijk is het antwoord heel simpel: via notariële akte.

Kunt u met uw kinderen zelf een overeenkomst maken en uw bedrijf schenken? Neen, dat kan niet. Een schenking kan niet gebeuren via een onderhandse (d.i. een tussen partijen zelf opgemaakte) overeenkomst. Een onderhandse schenking is een nietige en dus ongeldige schenking. 

  Rechtsgeldig schenken Niet-rechtsgeldig schenken
  Schenking via notariële akte Onderhandse schenking

 

Let op bij het wijzigen van aandelen!

De vraag die misschien wel voor de meeste onduidelijkheid zorgt is of aandelen kunnen worden geschonken via een (loutere) wijziging van het aandelenregister. De meerderheid van de auteurs neemt aan dat dit niet kan en dat het aandelenregister enkel voor de tegenstelbaarheid dient aan derden en geen eigendomsoverdracht realiseert. De loutere inschrijving in het aandelenregister kan dus in principe niet de eigendom van de aandelen doen overgaan.

“Wij hadden de aandelen van ons familiebedrijf op naam van onze jongste gezet, die in het bedrijf actief was. Wij dachten dat daarmee alles geregeld was. Gelukkig wees Bright ons op de gevaren die er waren mocht één van ons komen te overlijden. Dankzij Bright konden we gelukkig nog alles tijdig rechttrekken en regulariseren.”

Lees hier nog meer: Kan je nu wel of niet aandelen op naam schenken via inschrijving in het aandelenregister?

 

  1. Aan wie komt mijn bedrijf toe als ik niets heb ondernomen? 

Het gebeurt vaker dan gedacht dat een bedrijfsleider overlijdt zonder dat hij schikkingen heeft getroffen. Dat kan te maken hebben met het feit dat hij nog niet toe was aan een planning, hij er niet of onvoldoende heeft bij stilgestaan of bij een plotseling overlijden.

 

Vererven volgens de wetgever:
Eigen kinderen (of hun kinderen)
Broers of zussen (of hun kinderen), ouders
Grootouders, ouders (indien geen broers of zussen), overgrootouders
Nonkels, tantes, neven, nichten

 

Het bedrijf vererft dan volgens de wijze zoals door de wetgever voorgeschreven. Dat betekent dat het bedrijf in eerste instantie zal toekomen aan de eigen kinderen (of bij hun overlijden, eventueel hun kinderen), in tweede instantie aan broers/zussen (of hun kinderen) en de ouders en vervolgens aan grootouders, nonkels & tantes, neven & nichten. 

 

Bijzondere regeling voor de langstlevende echtgenoot:

Bijzondere regels gelden voor de langstlevende echtgenoot. Noteer dat er voor familiale ondernemingen en familiale vennootschappen geen wettelijk erfrecht bestaat voor de langstlevende samenwonende partner. Wilt u hen beschermen, dan vereist dat een actief optreden van u.

Houd ook rekening met de invloed van het huwelijksvermogensrecht. Alvorens de nalatenschap wordt vereffend en verdeeld moet eerst het huwelijksstelsel worden vereffend en verdeeld. Mogelijk vallen de activa of de aandelen van het bedrijf dus helemaal niet in de nalatenschap.

De nalatenschap wordt verdeeld in natura, waarbij er gelijke kavels voor elk van de erfgenamen worden gevormd. Goederen die niet gevoeglijk kunnen worden verdeeld, worden (openbaar) verkocht. Dit kan nefaste gevolgen hebben voor het familiebedrijf en kan tot een versnippering van de eigendomsbelangen leiden.

 

Het is dus absoluut aangewezen om in geval van een familiebedrijf tijdig over de opvolging na te denken. Het noodlot kan immers iedere dag toeslaan.

 

 

Wilt u graag onze hulp inschakelen bij de overdracht van uw familiebedrijf? Bright helpt u graag verder!
  1. Hoe kan ik mijzelf verzekeren van een blijvende controle over en inkomsten uit de overgedragen familiezaak? 

Eens men de beslissing heeft genomen om over te gaan tot schenking dringt een andere belangrijke vraag zich op: draagt men samen met het bedrijf ook meteen alle beslissingsmacht en inkomsten ervan over of blijft men zelf nog gedurende een bepaalde periode in het bedrijf betrokken? 

Afhankelijk van de concrete situatie reikt de praktijk een verscheidenheid aan mogelijkheden aan om zichzelf te beschermen, zowel op het vlak van controle als op het vlak van inkomsten. Hieronder bespreken we het vruchtgebruik, contractuele afspraken of de maatschap.

Eén van de meest bekendste mogelijkheden is wellicht de schenking onder voorbehoud van vruchtgebruik. Door te schenken onder voorbehoud van vruchtgebruik behoudt men niet alleen (mede)zeggenschap over de onderneming (via de uitoefening van het stemrecht), maar geniet men verder ook de vruchten van de onderneming (bv. dividend).

Er kunnen daarnaast ook contractuele afspraken worden gemaakt tussen overdrager en overnemer en ook de schenkingsakte kan tal van voorwaarden, lasten en modaliteiten bevatten om zich de gewenste mate van controle over en inkomsten uit het bedrijf voor te behouden.

Om een sterkere controle te bewerkstelligen, kan gebruik worden gemaakt van een controlevehikel, waarvan de meest gekende de maatschap en de Nederlandse stichting-administratiekantoor zijn.

 

Contacteer onze specialisten voor meer informatie of om een afspraak in te boeken.

 

  1. Welke specifieke mogelijkheden biedt het Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen op het vlak van controle- & inkomstenbehoud? 

Ook het Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen (WVV) biedt bedrijfsleiders enkele specifieke mogelijkheden om een stabiel bestuur in het leven te roepen en een (volledig en definitief) verlies van zeggenschap en van inkomsten tegen te gaan.

Daartoe kan men zich in eerste instantie laten benoemen tot enige bestuurder van de vennootschap. Sedert 1 mei 2019 is dit niet alleen in de BV maar ook in de NV mogelijk.

Behoud van controle kan daarnaast worden gerealiseerd door te werken met lidmaatschapsrechten op maat. Door het nieuw WVV werd het meervoudig stemrecht in het leven geroepen waardoor het mogelijk is om aan een bepaalde categorie van aandelen een meervoudig stemrecht te koppelen.

Er kan eveneens worden gewerkt met aandelen zonder stemrecht of met aandelen waarmee de houder ervan slechts onder bepaalde voorwaarden kan stemmen. Aan een bepaalde categorie van aandelen kan ook een vetorecht voor bepaalde beslissingen worden toegekend. Voor bepaalde beslissingen kunnen bijzondere meerderheden worden voorzien.

Ook de winstverdeling kan in het nieuw WVV worden losgekoppeld van het aandelenbezit, hetgeen belangrijke perspectieven biedt voor de bedrijfsleider die na de overdracht nog verder de vruchten van zijn levenswerk wil plukken.

Verder kunnen statutaire afspraken worden gemaakt over bijv. de overdracht van aandelen. Wanneer kan het? Aan wie kan? Onder welke voorwaarden kan het? We denken dan aan zaken zoals voorkoop- rechten, goedkeuringsclausules, overdraagbaarheidsclausules, etc. Zeker in de BV geldt er een grote flexibiliteit en contractuele vrijheid. In de NV zijn deze mogelijkheden aan meer regels onderworpen.

Samengevat:

  • Enige bestuurder van de vennootschap
  • Lidmaatschapsrechten op maat
  • Aandelen zonder stemrecht of met aandelen waarmee alleen gestemd kan worden onder bepaalde voorwaarden
  • Winstverdeling loskoppelen van aandelenbezit
  • Statutaire afspraken

 

Lees nog meer over het nieuwe vennootschapsrecht:

 

  1. In hoeverre is mijn langstlevende partner nog beschermd nadat ik het familiebedrijf bij leven heb geschonken? 

Een wederkerende bezorgdheid bij de overdracht van een familiebedrijf, is de vraag naar de bescherming van de langstlevende partner: zal hij zijn levensstandaard van tijdens het huwelijk ná het overlijden van de eerststervende kunnen aanhouden?

Er moet wat dat betreft een onderscheid worden gemaakt tussen de schenking die plaatsvond vóór 1 september 2018 en deze die plaatsvond ná 31 augustus 2018.

 

Schenkingen voor 1 september 2018

Een schenking aan de kinderen vóór 1 september 2018 op voorschot op erfdeel moet ten aanzien van de langstlevende echtgenoot worden verrekend. Enkel wanneer de langstlevende met de schenking toestemde was/is van enige verrekening in principe geen sprake meer.

Schenkingen na 1 september 2018

Schenkingen gedaan ná 1 september 2018 moeten ten aanzien van de langstlevende echtgenoot in de regel niet meer worden verrekend, tenzij in geval van een gehele of gedeeltelijke onterving.

Wel bekomt de langstlevende echtgenoot het recht om het vruchtgebruik dat de schenker zich op de dag van zijn overlijden voorbehield op door hem tijdens het huwelijk gedane schenkingen, voort te zetten. Dat is wat men noemt het wettelijk toegekend opvolgend vruchtgebruik.

De langstlevende samenwonende partner wordt, wat de overdracht van een familiebedrijf betreft, door de wetgever niet beschermd. Bescherming van hem vergt m.a.w. een actief optreden. Ook ten aanzien van de langstlevende echtgenoot kunnen de zaken mits een gedegen successieplanning worden geoptimaliseerd.

 

  1. Hoe kunnen latere betwistingen tussen erfgenamen maximaal worden vermeden? 

De overdracht van het familiebedrijf baart de ouders niet zelden heel wat kopzorgen. Wat zij te allen tijden willen vermijden is dat na hun overlijden de kinderen in onmin geraken over de verdeling van en het verdere beheer over de aandelen of dat zij zouden ruziën over hoe een en ander op dat ogenblik moet worden verrekend.

Alle kinderen zijn actief in het bedrijf en/of hebben een gelijk aantal aandelen

Indien alle kinderen in het bedrijf actief zijn en/of een gelijk aantal aandelen hebben ontvangen, zullen de erfrechtelijke problemen zich in principe tot een minimum beperken. Toch kan het aangewezen zijn om ook voor die situatie een aantal zaken vooraf te regelen (bv. naar bestuur toe, overdracht van aandelen, enz.).

Niet alle kinderen zijn actief in het bedrijf en/of hebben een gelijk aantal aandelen

Zijn niet alle kinderen in het bedrijf actief en/of werden zij niet allen hetzelfde pakket aandelen toegekend, dan ligt er een ongelijkheid voor die tot betwisting aanleiding kan geven. Het is belangrijk deze twistpunten bij de overdracht maximaal in de kiem te smoren.

Dit kan door met alle toekomstige erfgenamen concrete afspraken te maken over wie wat later zal krijgen, over hoe een en ander later moet en zal worden verrekend, enz. Sinds 1 september 2018 heeft de wetgever in belangrijke opportuniteiten daartoe voorzien die maken dat een sluitende regeling over de overdracht perfect mogelijk is, welke ook de situatie en de omstandigheden zijn.

 

“Bij de overdracht van een familiebedrijf komt er juridisch heel wat kijken. Het gevaar schuilt bijna letterlijk om elke hoek. Bright heeft ons perfect in dat traject begeleid en de knooppunten voor ons ontward. Door met al onze kinderen transparant het gesprek aan te gaan, hebben we een regeling kunnen sluiten die voor iedereen aanvaardbaar is en die met ieders situatie rekening houdt.”

 

Nog meer informatie over het nieuwe erfrecht

 

 

 

  1. Wat met bestaande rekening-couranten? 

Een belangrijk aspect dat bij de overdracht vaak over het hoofd wordt gezien is de bestaande rekening- courantvordering van de pater familias op de vennootschap. Deze “vergetelheid” kan nare gevolgen met zich meebrengen.

Schenkt men de aandelen van de familiale vennootschap, maar laat men de rekening-courant vordering daarbij links liggen, dan blijft de schenker daar titularis van. Hij kan op elk moment deze openstaande vordering opeisen. Het strekt tot aanbeveling om hieromtrent duidelijke afspraken te maken, zodat niemand voor onaangename verrassingen komt te staan.

Ook de omgekeerde situatie, waarbij de rekening-courant nog een debetsaldo vertoont ten laste van de schenker, moet men indachtig zijn. Om oeverloze discussies na de schenking te vermijden, zorgt u er best voor dat dit vooraf besproken en geregeld wordt.

Het kan er eveneens toe leiden dat bij overlijden van de schenker de rekening-courant onder de erfgenamen vererft (in debet of in credit). Ook dat kan de continuïteit van de onderneming op korte of langere termijn op de helling zetten.

Het gevaar schuilt ook fiscaal. Wordt geen regeling met betrekking tot de rekening-courant uitgewerkt, dan valt die bij overlijden van de pater familias nog in de nalatenschap en wordt die belast tegen de hoge en progressieve tarieven in de erfbelasting (voor kinderen tot 27%).

 

  1. Kan ik mijn bedrijf overdragen aan wie ik wil? 

Ja. Het nieuwe erfrecht, in werking getreden op 1 september 2018, is een erfrecht in waarde. Dat betekent dat schenkingen die de overledene tijdens zijn leven heeft gedaan en/of legaten die hij via testament heeft toegekend bij overlijden enkel nog verrekend worden in waarde en niet (meer) in natura, enkele uitzonderingen daargelaten.

Dat betekent dat diegene die het bedrijf geschonken gekregen heeft (of via testament gelegateerd kreeg), de aandelen of de activa effectief zelf mag behouden en de mede- of misnoegde erfgenamen enkel nog moet vergoeden in geld, tenzij hij daar zelf anders over beslist en op voorwaarde dat de overige erfgenamen om verrekening vragen.

 

“De nieuwe regels laten bedrijfsleiders toe in te spelen op de concrete omstandigheden en om het bedrijf over te dragen aan de voor hen meest geschikte opvolger, zonder dat zij daarbij noodzakelijk de economische gelijkheid onder hun kinderen moeten doorbreken en/of schrik moeten hebben dat de uitgewerkte regeling na hun overlijden overhoop wordt gehaald.”

 

 

  1. Hoe wordt de overdracht van een familiebedrijf fiscaal belast? 

Niemand betaalt graag te veel belastingen. Familiebedrijven kunnen op fiscaal interessante wijze aan de volgende generatie worden overgedragen.

Activa van familiale ondernemingen en aandelen van familiale vennootschappen kunnen onder voorwaarden worden geschonken aan 0% schenkbelasting.

Om de continuïteit van de onderneming waarvan de bedrijfsleider niet bij leven in zijn opvolging heeft voorzien, toch niet in het gedrang te brengen, geldt ook bij overlijden een verlaagd tarief in de erfbelasting van 3% (in rechte lijn en tussen partners) of 7% (tussen anderen).

Om van de vrijstelling of het verlaagd tarief te genieten, moet er aan voorwaarden zijn/worden voldaan, zowel vóór de schenking of het overlijden als erna. Het niet naleven van de voorwaarden leidt tot een geheel of gedeeltelijk verlies van de vrijstelling of het verlaagd tarief. Bijzondere regels gelden bij meer complexe structuren met holdings, maatschappen, stichtingen, edm.

Er kan voorafgaand een verzoek worden gericht aan de Vlaamse Belastingdienst tot het bekomen van een attest waaruit blijkt dat de schenking met zekerheid van de vrijstelling in de schenkbelasting zal kunnen genieten. Het aanvragen van zo’n attest is geen verplichting.

 

  1. Ik heb in het verleden een schenking gedaan. Moet ik nog iets ondernemen? 

Heeft u in het verleden een schenking gedaan, dan is de vraag wanneer in het verleden u die schenking heeft gedaan: voor of na 1 september 2018?

Het erfrecht is grondig gewijzigd met ingang van 1 september 2018. Het nieuwe erfrecht wijzigde in het bijzonder de regels van de erfrechtelijke verrekening: hoe wordt een tijdens het leven gedane schenking later bij overlijden ten opzichte van de mede-erfgenamen erfrechtelijk afgerekend?

Tenzij een vóór 1 september 2019 voor een notaris specifiek afgelegde verklaring, vinden de nieuwe regels van erfrechtelijke verrekening ook toepassing op schenkingen die gedaan zijn vóór 1 september 2018.

Ook deze schenkingen worden bij een later overlijden van de schenker m.a.w. erfrechtelijk verrekend volgens de nieuwe regels, daar waar ze destijds zijn gedaan rekening houdende met de oude regels. Mogelijk vormt dat geen probleem, mogelijk ook wel en ontstaan hierdoor ongewenste scheeftrekkingen. U doet er goed aan uw situatie te laten reviseren en de reeds uitgevoerde planning tegen het licht te houden van het vernieuwde erfrecht.

 

Tip: laat ook het testament nakijken

Ook testamenten van vóór 1 september 2018 worden in het licht van het nieuwe erfrecht best herbekeken. Ook deze zullen mogelijk niet meer het gewenste effect hebben.

Lees nog meer details over het nieuwe erfrecht

 

Wilt u graag onze hulp inschakelen bij de overdracht van uw familiebedrijf? Bright helpt u graag verder!